Teraz Nycowie

W 2011 roku, aby przybliżyć mieszkańcom dzielnicy historię Ursusa, Urząd Dzielnicy rozpoczął organizowanie wystaw plenerowych zatytułowanych „Rody Ursusa”. Do tej pory mieliśmy okazję odbyć podróże śladami rodzin: Acherów, Grabskich, Hassów i Wallów. W piątej odsłonie zaprezentowano ciekawe losy rozrosłej rodziny Nyców. Gospodarzyli oni w Szamotach i Czechowicach. Za protoplastę ursuskiej gałęzi rodziny uważa się Walentego z Szamot. Miał on 5 synów, dwaj gospodarzyli w Szamotach – Józef i Łukasz, dwaj w Czechowicach – Piotr i Michał. Natomiast najmłodszy – Bolesław dostał wykształcenie, ukończył Szkołę Zrzeszenia Kupców przy ul. Waliców w Warszawie.

Na rozparcelowanych włościach Piotra Nyca wyrosły, w 1929 roku przy dzisiejszej ul. Faraona, pierwsze budynki powstającego osiedla Czechowice. Piotr Nyc zbudował pierwszą kamienicę czynszową w osiedlu, otworzył skład opałowy i materiałów budowlanych. Można powiedzieć, że od podstaw budował Ursus. Jego dwie córki – Maria i Krystyna, w czasie niemieckiej okupacji, były sanitariuszkami w Wojskowej Służbie Kobiet AK. Syn Józef walczył w Powstaniu Warszawskim w plutonie „Torpedy”, a najstarszy Aleksander był dowódcą plutonu w kompanii „Goplana”, utworzonej przez strażaków z OSP w Czechowicach. Najmłodszy brat Piotra – Bolesław, też strażak ochotnik, był z kolei szefem kompanii „Goplana”. Ciekawie potoczyły się losy dzieci Piotra po wojnie. Na przykład Krystyna obdarzona pięknym, sopranowym głosem, śpiewająca początkowo w chórze Cantate Deo przy parafii św. Józefa w Czechowicach, została solistką Operetki Łódzkiej. Po wyjściu za mąż używała nazwiska Nyc-Wronko.

Wystawa została otwarta 15 września na tarasie Acherówki w parku Achera (ul. Walerego Sławka 2). Będzie ją można oglądać do 10 listopada 2019 r. Wystawę przygotował Łukasz Prokop, o stronę plastyczną zadbał Piotr Margas, ja byłem konsultantem.

Nycowie podczas zjazdu rodzinego w gospodarstwie agroturystycznym w Puszczy Kampinowskiej – wrzesień 2019 rok.

Czy doczekamy się restytucji muzeum?

Przed 50 laty , we wrześniu 1969 roku, zostało otwarte Muzeum ZM „Ursus”, Uroczystość była połączona z wyprodukowaniem ćwierć-milionowego traktora. Był to ciągnik C-330.

Dziś dawne muzeum, mieszczące się w hali 270, jest od kilku lat zamknięte na kłódkę. Zwiedzać je można raz w roku – w maju z okazji Nocy Muzeów. Między właścicielem Polskim Holdingiem Obronnym sp. z o.o. (kiedyś Bumar) i władzami dzielnicy Ursus od lat trwają jałowe rozmowy o przekazanie kolekcji w ręce gospodarzy dzielnicy. Spór dotyczy wyceny kolekcji. Innej dokonał rzeczoznawca holdingu, a innej rzeczoznawca powołany przez władze Warszawy.

Ostatnio zapaliło się małe światełko nadziei. W maju, podczas zakończenia roku akademickiego na Uniwersytecie III Wieku w Ursusie, obecny na uroczystości marszałek województwa mazowieckiego Adam Strózik złożył deklarację, że włączy się w restytucję muzeum – placówki ważnej nie tylko dla lokalnej społeczności, ale również mającej znaczenie ogólnopolskie. Fabryka „Ursus” była zakładem wokół którego powstało miasto, ale też odegrała ważną role w historii polskiej motoryzacji i polskiego przemysłu maszynowego. Był to zakład, warto o tym pamiętać, który dokonał mechanizacji polskiej wsi.

Również radni klubu PiS w Radzie Dzielnicy Ursus zainteresowali się losami muzeum. W czerwcu wystąpili z listem do premiera Mateusza Morawieckiego. A ten obiecał pomoc w przywróceniu do życia muzeum.

17 lipca z inicjatywy grupy lokalnych działaczy, tworzących społeczny komitet ratowania muzeum, odbyło się w Domu Kultury „Miś” spotkanie z przedstawicielem Urzędu Marszałkowskiego woj. mazowieckiego Piotrem Cukrowskim – dyrektorem departamentu kultury, promocji i turystyki. W spotkaniu wziął udział Janusz Gmitruk – dyrektor Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego. Obecny był burmistrz dzielnicy Ursus – Bogdan Olesiński oraz jego zastępcy: Wiesław Krzemień i Kazimierz Sternik. Z okolic Bydgoszczy przyjechali członkowie Klubu Miłośników Starej Techniki Skansen Łochowice, żywo zainteresowani historią wyrobów „Ursusa”, gotowi nawet przekazać bezpłatnie muzeum ciągnik ogrodniczy C-308, produkowany w ZM „Ursus” na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Podobne deklaracje, bezpłatnego przekazania muzeum wyrobów fabryki, składają inni kolekcjonerzy.

W tej chwili potrzeba nie tylko wykupić eksponaty od Polskiego Holdingu Obronnego. Trzeba zapewnić budynek na cele muzealne, gdzie będzie można godnie zaprezentować dorobek ZM „Ursus” oraz miasta Ursus, dziś dzielnicy Warszawy. Rodzi się też pytanie, czy dzielnica dźwignie koszt prowadzenia takiej placówki. A może muzeum powinno działać w kooperacji z inną placówką muzealną. Są to poważne dylematy, potrzebna jest odrobina dobrej woli, aby je rozwiązać.

Uczestnicy spotkania zwiedzili, dzięki życzliwości Polskiego Holdingu Obronnego, zamknięte na co dzień Muzeum Ursusa.

Piknik historyczny

W niedzielę 23 czerwca odbył się w parku Czechowickim piknik historyczny. Świetna, letnia pogoda sprzyjała aktywnemu wypoczynkowi. Na pikniku pojawiły się tłumy mieszkańców dzielnicy.

Wielką atrakcją były repliki wyrobów fabryki Ursus-PZInż. Można było zobaczyć pierwszy polski samochód ciężarowy, tankietkę TKS, motocykl Sokół 1000 i samochód pancerny wz.29. Pokazano też kultowy samochód osobowy skonstruowany przez Tadeusza Tańskiego CWS-T2.

Na pikniku nie zabrakło akcentów związanych z rocznicą – już 43 – wydarzeń Czerwca 76.W parku swoje namioty rozstawiła Fundacja dla Ursusa, gdzie wspomnieniami dzielili się uczestnicy strajku na torach, działacze pierwszej „Solidarności” z lat 1980-81 i działacze podziemnej „Solidarności” z lat stanu wojennego. Były grupy rekonstrukcyjne. A ZOMO-wcy z tarczami i w hełmach budzili dreszczyk niepokoju wśród osób pamiętających tamte – już odległe – lata 80.

Interesujące stoisko zaprezentowała Izba Tożsamości Ursusa, a ja – po sąsiedzku – podpisywałem broszurę „Patroni ulic dzielnicy Ursus m.st. Warszawy”.

Wiele atrakcji mieli najmłodsi. Wieczór zakończył koncert zespołu „Lao Che”.

Opowieść o Czerwcu 76

Fundacja Scena Przyfabryczna i Ośrodek Kultury „Arsus”, jako gospodarze wieczoru, zapraszają na spektakl „Bunt na torach 1976”. Wystąpią artyści Teatru Scena Przyfabryczna. Projekt wspiera Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm jutra”.

Spektakl zostanie zaprezentowany 25 czerwca 2019 roku o godz. 19.00 w Ośrodku Kultury „Arsus” (sala duża). Scenariusz napisała i reżyseruje przedstawienie Joanna Godlewska.

Z uczniami o Czerwcu 76

W tym roku przypada 43. rocznica robotniczego protestu w Ursusie, Radomiu, Płocku i wielu innych miejscowościach w Polsce. 25 czerwca 1976 roku, dzień po ogłoszeniu przez premiera Piotra Jaroszewicza drakońskich podwyżek cen na żywność, robotnicy ZM „Ursus” udali się pochodem przed budynek dyrekcyjny. Nieudane rozmowy z kierownictwem fabryki doprowadziły do blokady dwóch ważnych linii kolejowych: Warszawa-Śląsk i Warszawa-Berlin. Wieczorem milicja dokonała pacyfikacji zebranych na torach. Wielu robotników dotknęły ciężkie represje.

Wydarzenia z 1976 roku władze dzielnicy Ursus postanowiły przypomnieć uczniom szkół podstawowych organizując konkurs „Młodzi o Czerwcu 76”. W tym roku jest to pierwsza edycja tego konkursu. Z czterech proponowanych kategorii uczniowie mają wybrać sobie jedną. Są to: 1) przygotowanie plakatu o 1976 roku, 2) opracowanie komiksu o 1976 roku, 3) przeprowadzenie wywiadu z uczestnikiem wydarzeń w 1976 roku, 4) przygotowanie utworu poetyckiego o Czerwcu 76.

16 kwietnia uczniowie Szkoły Podstawowej nr 382 przy ul. Konińskiej, przygotowując się do konkursu, zaprosili mnie na spotkanie, które miało pogłębić ich wiedzę o proteście robotników fabryki „Ursus”. Byłem przecież uczestnikiem strajku, a także mam na swym koncie książkę o Czerwcu 76. Koordynatorem konkursu w Szkole Podstawowej nr 382 jest pani Katarzyna Daniłow.

Opowiedziałem uczniom o wydarzeniach jakie rozegrały się przed budynkiem dyrekcyjnym i na torach. Dzieci na telebimie obejrzały unikalne zdjęcia ze strajku, a z mojego archiwum różne dokumenty: telegramy potępiające „warchołów”, list do Marka Majewskiego w więzieniu (skazany na 3 lata za próbę przepiłowania szyn i zepchnięcia elektrowozu) od rodziców i solidnie ocenzurowany, a także ówczesne „Życie Warszawy” z relacjami z masówek potępiających robotników z fabryki traktorów. Pytania od dzieci, często bardzo interesujące, zakończyły spotkanie.

Konkurs trwa do 20 maja, a jego podsumowanie i rozdanie nagród odbędzie się 23 czerwca w Parku Czechowickim.

Gala Niepodległości

Zbliżająca się 100. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości była okazją do zorganizowania w Ośrodku Kultury Arsus Galii Niepodległości. Wzięły w niej udział władze dzielnicy z burmistrz Urszulą Kierzkowską i wiceburmistrzami Wiesławem Krzemieniem i Kazimierzem Sternikiem. Podczas uroczystości kilkanaście osób wyróżniono pamiątkowymi medalami „Zasłużony dla dzielnicy Ursus”. Znalazłem się w gronie tych osób.
Gali Niepodległości towarzyszyło otwarcie wystawy „Kobiety Niepodległej”. Zaprezentowano na niej kilkanaście sylwetek Polek, ważnych dla naszej historii na przestrzeni ostatnich stu lat. Wystawę przygotowali Łukasz Prokop i Piotr Margas. Dla trzech sylwetek kobiet, związanych z Ursusem: Władysławy Włoczewskiej, Jadwigi Lesnobrodzkiej i Zofii Wojciechowskiej-Grabskiej przygotowałem teksty i dokonałem wyboru zdjęć z mojego archiwum.

Promocja „Dziejów Ursusa w zarysie”

W sobotę 29 września w Parku Czechowickim miał miejsce piknik historyczny zorganizowany przez Urząd Dzielnicy Ursus z okazji 100 lecia odzyskania przez Polskę niepodległości. W specjalnie ustawionym namiocie została zaprezentowana moja najnowsza książka „Dzieje Ursusa w zarysie”. Spotkanie poprowadził historyk Robert Gawkowski, pasjonujący się dziejami sportu i sąsiednich Włoch. Wśród licznych gości, którzy przyszli na spotkanie nie zabrakło władz dzielnicy: burmistrz Urszuli Kierzkowskiej i jej zastępców Wiesława Krzemienia i Kazimierza Sternika. Promocja książki o Ursusie świetnie wpisała się w atmosferę pikniku z okazji 100 lecia odzyskania przez Polskę niepodległości. Przecież fabryka „Ursus” była jednym z najważniejszych zakładów przemysłowych II Rzeczpospolitej i powojennej Polski.

Zdarzyło się w styczniu

1 stycznia
– 1972 r. Zostało utworzone Zrzeszenie Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”. W jego skład obok fabryki w Ursusie weszły zakłady w Gorzowie Wielkopolskim, Włocławku, Chełmnie, Nisku i Ostrowie Wielkopolskim.

2 stycznia
– 1874 r. Urodził się Aleksander Prystor, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, premier w latach 1931-33. Zmarł w radzieckim więzieniu na Butyrkach w Moskwie w 1941 r.
– 1939 r. Zmarł Roman Dmowski, współzałożyciel Narodowej Demokracji i jej główny ideolog.

3 stycznia
– 1944 r. Armia Czerwona przekroczyła polsko-radziecką granicę z 1939 r.

4 stycznia
– 1945 r. Oddziały NKWD przeprowadziły masowe aresztowania Polaków we Lwowie.

5 stycznia
– 1580 r. Król Stefan Batory wprowadził polski system pieniężny w Wielkim Księstwie Litewskim.
– 1901 r. Urodził się Adam Ciołkosz, instruktor harcerski, publicysta, jeden z przywódców PPS, od 1939 r. na emigracji. Zmarł w Londynie w 1978 r.

6 stycznia
– 1914 r. W Warszawie otwarto tzw. trzeci most (dziś most księcia Józefa Poniatowskiego).

7 stycznia
– 1795 r. Król Stanisław August Poniatowski został wywieziony przez Rosjan z Warszawy do Grodna.

8 stycznia
– 1884 r. Urodził się Kornel Makuszyński, pisarz, autor popularnych książek dla młodzieży i dzieci.
– 1894 r. Urodził się Maksymilian Kolbe, franciszkanin, ogłoszony świętym w 1982 r.

9 stycznia
– 1919 r. Powstańcy wielkopolscy dokonali nalotu bombowego na lotnisko we Frankfurcie nad Odrą.

10 stycznia
– 1892 r. Urodził się Melchior Wańkowicz, dziennikarz, korespondent wojenny II Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa, jeden z najwybitniejszych reportażystów w historii literatury polskiej.

11 stycznia
– 1940 r. W Siedlcach zanotowano najniższą temperaturę w historii Polski – minus 41 stopni C.

12 stycznia
– 1578 r. Na Zamku Ujazdowskim w Warszawie miała premierę „Odprawa posłów greckich” Jana Kochanowskiego, pierwsza polska tragedia.

13 stycznia
– 1919 r. Pod naciskiem mocarstw zachodnich Polska wycofała wojska ze Spisza i Orawy. W zamian Czechosłowacja zezwoliła na transport broni do Polski przez swoje terytorium.

14 stycznia
– 1863 r. W nocy z 14 na 15 stycznia przeprowadzono w Warszawie pobór do wojska tzw. brankę. Branka, która w zamierzeniach władz miała zapobiec wybuchowi powstania, przyspieszył jego wybuch.

15 stycznia
– 1734 r. W krypcie na Wawelu odbyły się trzy ostatnie pogrzeby królewskie. Zostali pochowani: Jan III Sobieski, jego zona Maria Kazimiera i August II Mocny.
– 1869 r. Urodził się Stanisław Wyspiański, malarz i dramaturg, nazywany czasami czwartym wieszczem.
– 1919 r. W katastrofie morskiej zginął Andrzej Małkowski, jeden z twórców polskiego skautingu.
– 1979 r. W Zakopanem zmarła Olga Małkowska, żona Andrzeja, współtwórczyni polskiego skautingu i instruktorka harcerska.

16 stycznia
– 1826 r. Urodził się Romuald Traugutt, dyktator w Powstaniu Styczniowym, powieszony przez Rosjan na stokach cytadeli 5 sierpnia 1864 r.
– 1919 r. Ignacy Jan Paderewski został premierem i ministrem spraw zagranicznych. Jego rząd upadł w grudniu 1919 r.

17 stycznia
– 1649 r. Koronacja Jana Kazimierza na króla Polski w katedrze wawelskiej.
– 1734 r. Koronacja Augusta III Sasa na króla Polski w katedrze na Wawelu.

18 stycznia
– 1493 r. Do Piotrkowa zwołano pierwszy dwuizbowy Sejm Walny.
– 1919 r. Założono Polski Czerwony Krzyż.
– 1943 r. Oddział Jana Piwnika „Ponurego” rozbił w Pińsku niemieckie więzienie.\
– 2008 r. Otwarto przebudowaną kolejkę linową na Kasprowy Wierch.

19 stycznia
– 1945 r. Została rozwiązana Armia Krajowa.
– 1947 r. Wybory do Sejmu Ustawodawczego. Odbyły się w atmosferze terroru, mordów politycznych dokonywanych przez UB, wreszcie zostały sfałszowane.

20 stycznia
– 1320 r. W katedrze wawelskiej został koronowany Władysław Łokietek.

21 stycznia
– 1940 r. W Czortkowie (woj. tarnopolskie, dziś Ukraina) doszło do powstańczego zrywu Polaków przeciw radzieckim wojskom okupacyjnym.

22 stycznia
– 1863 r. Wybuchło Powstanie Styczniowe.
– 1982 r. W ZM „Ursus” utworzona Tajną Komisję Zakładową „Solidarności”.

23 stycznia
– 1793 r. Rosja i Prusy dokonały II rozbioru Polski.
– 1919 r. Wojska czechosłowackie napadły na Śląsk Cieszyński, łamiąc porozumienie na mocy którego Księstwo Cieszyńskie miało należeć do Polski.
– 1953 r. Telewizja Polska zaczęła nadawać regularnie programy.

24 stycznia
– 1588 r. Bitwa pod Byczyną, wojska dowodzone przez Jana Zamoyskiego pokonały armię arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, pretendenta do tronu polskiego. Na tronie polskim zasiadł Zygmunt III Waza.

25 stycznia
– 1831 r. Sejm ogłosił detronizację Mikołaja I.

26 stycznia
– 1736 r. Abdykacja Stanisława Leszczyńskiego.
– 1938 r. Gen. Tadeusz Kutrzeba przedstawił marszałkowi Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu założenia planu wojny z Niemcami, określając przewagę militarną Niemiec jako trzykrotną.
– 1953 r. W Krakowie rozpoczął się proces księży oskarżonych w sfingowanym procesie o szpiegostwo na rzecz USA. 3 księży skazano na kary śmierci (wyroków nie wykonano) innych na długoletnie więzienia. Krakowscy literaci w specjalnej rezolucji poparli wyrok. Wśród sygnatariuszy rezolucji znaleźli się m.in. Kornel Filipowicz, Wisława Szymborska , Bruno Miecugow, Sławomir Mrożek.

27 stycznia
– 1957 r. Odbyło się pierwsze losowanie Toto-Lotka.
– 1989 r. W Magdalence odbyła się rozmowa gen. Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą w której brali udział dorady obu stron. Celem spotkania było przygotowanie obrad okrągłego stołu.

28 stycznia
– 1573 r. Podpisanie konfederacji warszawskiej, aktu politycznego gwarantującego tolerancję religijną w Polsce.
– 1905 r. PPS ogłosiła strajk powszechny co stało się początkiem rewolucji w Królestwie Kongresowym.
– 1990 r. Przestała ukazywać się „Trybuna Ludu”.

29 stycznia
– 1990 r. Rozwiązanie PZPR.

30 stycznia
– 1968 r. Studenci przeprowadzili demonstrację pod pomnikiem Adama Mickiewicza w Warszawie protestując przeciw zdjęciu ze sceny „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka.

31 stycznia
– 1676 r. Przed koronacją Jana III Sobieskiego pochowano na Wawelu jego poprzedników Jana Kazimierza i Michała Korybuta Wiśniowieckiego.
– 1985 r. Zmarł Józef Mackiewicz, pisarz od 1945 r. przebywający na emigracji, autor książek demaskujących zbrodnie komunistyczne m.in. „Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary”.

Gra planszowa o Ursusie

Niezwykły prezent dla mieszkańców Ursusa – ale nie tylko – przygotował Urząd Dzielnicy Ursus. Właśnie ukazała się, pięknie wydana, gra planszowa poświęcona dzielnicy z niedźwiedziem w herbie.

Ursus jest niewielkim, zachodnim zakątkiem stolicy, rozwijającym się dynamicznie, z piękną historią i obiecującymi perspektywami. Można go lepiej  poznać zasiadając do pierwszej gry jaka powstała o dzielnicy. W grze może brać udział 2-4 osoby w wielu od 6 do 106 lat. Czas gry około 60 minut. Zadaniem każdego gracza jest wypełnienie otrzymanej  na początku gry misji związanej z Ursusem. Gra kończy się zwycięstwem tej osoby, która jako pierwsza odwiedzi wszystkie miejsca  w dzielnicy wymienione na karcie misji gracza. Podczas rozgrywek zawodnicy będą pogłębiać wiedzę o dzielnicy, będą musieli wykazać się zaradnością, będą podróżować różnymi środkami transportu oraz będą stawać oko w oko z niespodziewanymi wydarzeniami.

Pomysłodawcą gry był Marcin Kłos, konsultantem historycznym – Jerzy Domżalski. Grafikę stworzyła  Karolina Walczak, a zdjęcia są autorstwa Kamila Dymka. Szczególne słowa podziękowania należą się Irenie Jarząbek i jej podopiecznych ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Gołąbkach: Ali, Kindze, Oli Weronice, Andrzejowi i Pawłowi, którzy  testowali prototyp gry.

Do gry dołączony jest przewodnik po Ursusie.