Gala Niepodległości

Zbliżająca się 100. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości była okazją do zorganizowania w Ośrodku Kultury Arsus Galii Niepodległości. Wzięły w niej udział władze dzielnicy z burmistrz Urszulą Kierzkowską i wiceburmistrzami Wiesławem Krzemieniem i Kazimierzem Sternikiem. Podczas uroczystości kilkanaście osób wyróżniono pamiątkowymi medalami „Zasłużony dla dzielnicy Ursus”. Znalazłem się w gronie tych osób.
Gali Niepodległości towarzyszyło otwarcie wystawy „Kobiety Niepodległej”. Zaprezentowano na niej kilkanaście sylwetek Polek, ważnych dla naszej historii na przestrzeni ostatnich stu lat. Wystawę przygotowali Łukasz Prokop i Piotr Margas. Dla trzech sylwetek kobiet, związanych z Ursusem: Władysławy Włoczewskiej, Jadwigi Lesnobrodzkiej i Zofii Wojciechowskiej-Grabskiej przygotowałem teksty i dokonałem wyboru zdjęć z mojego archiwum.

Promocja „Dziejów Ursusa w zarysie”

W sobotę 29 września w Parku Czechowickim miał miejsce piknik historyczny zorganizowany przez Urząd Dzielnicy Ursus z okazji 100 lecia odzyskania przez Polskę niepodległości. W specjalnie ustawionym namiocie została zaprezentowana moja najnowsza książka „Dzieje Ursusa w zarysie”. Spotkanie poprowadził historyk Robert Gawkowski, pasjonujący się dziejami sportu i sąsiednich Włoch. Wśród licznych gości, którzy przyszli na spotkanie nie zabrakło władz dzielnicy: burmistrz Urszuli Kierzkowskiej i jej zastępców Wiesława Krzemienia i Kazimierza Sternika. Promocja książki o Ursusie świetnie wpisała się w atmosferę pikniku z okazji 100 lecia odzyskania przez Polskę niepodległości. Przecież fabryka „Ursus” była jednym z najważniejszych zakładów przemysłowych II Rzeczpospolitej i powojennej Polski.

Mural na „Arsusie”

Część budynku Ośrodka Kultury „Arsus” pokrył mural przedstawiający historię fabryki „Ursus”. Mural powstał dzięki inicjatywie „Fundacji dla Ursusa”, której prezesem jest Zbigniew Janas. W ten sposób uczczono 100. lecie odzyskania przez Polskę niepodległości. Przy okazji przypomniano, że w tym roku mija 125 lat od powstania zakładu przemysłowego przy ul. Siennej 15 w Warszawie – protoplasty przyszłej fabryki traktorów.

Symboliczna uroczystość odsłonięcia muralu odbyła się 4 września. Nie przypadkiem. Jest to dzień ważny w historii „Solidarności”. 4 września 1980 roku przed budynkiem dyrekcyjnym ZPC „Ursus”, w sąsiedztwie nieistniejącego już dziś basenu kąpielowego, odbyło się spotkanie przedstawicieli kilku warszawskich zakładów pracy na którym powołano Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Mazowsze”. Dwa tygodnie później wszedł on do NSZZ „Solidarność” jako Region „Mazowsze”.

W uroczystości wzięli udział m.in. wicemarszałek Sejmu Małgorzata Kidawa-Błońska, burmistrz dzielnicy Ursus Urszula Kierzkowska, jej zastępcy Wiesław Krzemień i Kazimierz Sternik, szef fabrycznej „Solidarności” przed stanem wojennym Zbigniew Janas. Gratulacje odbierali wykonawcy muralu Łukasz Prokop i Adam Walas. Moja skromna osoba była konsultantem historycznym powstającego dzieła.

Dzieje Ursusa

Urząd Dzielnicy Ursus m.st. Warszawy wydał – w krótkim czasie – kolejną książkę poświęconą naszej małej Ojczyźnie. Po „Ursus to tutaj wszystko się zaczęło” i „Sportowych dziejach Ursusa” do rąk Czytelników trafiają „Dzieje Ursusa w zarysie”, których jestem autorem. Książka liczy 202 strony, znalazły się w niej unikalne zdjęcia nigdzie do tej pory nie publikowane. Ozdobą publikacji są dwa plany – miasta Ursusa z około 1960 roku i plan fabryki „Ursus”z początku lat 90. ub. wieku. Ten ostatni, gdy po fabryce w Ursusie nie ma prawie śladu, ma szczególną wartość.
Książka – będąca syntezą dziejów Ursusa – mogła powstać dzięki moim wcześniejszym pracom monograficznym. We wstępie do książki czytamy: „Praca nad poznaniem różnych jednostkowych wydarzeń z przeszłości Czechowic, Gołąbek, Skoroszy i Szamot opłacała się. To, co pisałem, powoli zaczęło układać się jak puzzle, w całość, wypełniało puste miejsca w historii naszej małej Ojczyzny – od średniowiecza po dzień dzisiejszy. Nadszedł więc odpowiedni czas, aby pokusić się o napisanie syntezy tych dziejów. Oczywiście, pamiętając, jak ważna rola miastotwórcza przypadła fabryce „Ursus”, której już nie ma w dzielnicy”.
Oficjalna prezentacja książki będzie miała miejsce we wrześniu. Połączona będzie z odsłonięciem na budynku Urzędu Dzielnicy (kiedyś budynku dyrekcyjnego ZPC „Ursus”) kultowego neonu przedstawiającego ciągniki rolnicze produkowane w zakładach. Neon ten kilkanaście lat temu bezmyślnie zniszczono, jakby chcąc zaorać wszystko co zostało po fabryce. Pamięć o zakładach traktorowych jest jednak silnie zakorzeniona wśród mieszkańców średniego i starszego pokolenia. Dlatego walka o przywrócenie neonu na budynku kończy się sukcesem. Dla nowych mieszkańców dzielnicy neon będzie pierwszym krokiem do poznania przeszłości miejsca w którym próbują się zakorzenić.

Poznawanie historii sportu

Staraniem Urzędu Dzielnicy ukazała się książka „Sportowe dzieje Ursusa”, której autorami są cenieni znawcy sportu Robert Gawkowski i Jacek Wiśniewski. Książka jest kompendium wiedzy na temat blisko 90. letnich dziś dziejów spotu w Ursusie. Autorzy potwierdzają, że pierwszy klub – RKS Ursus powstał w 1929 roku, a więc ma starszą metrykę niż to oficjalnie przyjęto. Bogatą treść, pełną mało znanych faktów, uzupełniają liczne zdjęcia. Oczywiście, najwięcej jest o piłce nożnej ale inne dyscypliny np boks i kolarstwo zostały też zauważone i docenione. Tą ciekawą książkę uzupełniają dwa aneksy. W pierwszym z nich podane są wyniki meczów rozegranych przez naszych piłkarzy od 1957 r. do sezonu 2016/17, w drugim aneksie podano wykaz klubów i organizacji zajmujących się sportem w dzielnicy Ursus m. st. Warszawy. Ci co kochają sport, przeczytają książkę jednym tchem.

Podczas promocji książki – od lewej: Robert Gawkowski i Jacek Kurowski

Promocja książki miała miejsce 7 kwietnia w hali sportowej Szkoły Podstawowej nr 381 przy ul. Drzymały w Ursusie. Książkę zaprezentował Robert Gawkowski, a całe spotkanie prowadził znany dziennikarz sportowy z Telewizji Polskiej – Jacek Kurowski. Obecna była burmistrz Urszula Kierzkowska. Wspomnieniami podzieliła się Barbara Kacprzak, która na I mistrzostwach Świata w Akrobatyce Sportowej rozegranych w Moskwie w 1974 roku zdobyła z koleżankami z RKS Ursus złoty medal w piramidach. O największym sukcesie piłkarzy – pierwszym awansie do II ligi w 1973 roku i wielkim meczu ze Spartą Zabrze, na który przyszło 5 tys. kibiców, mówiły gwiazdy tamtych lat Zbigniew Hertel i Jerzy Nejman. Przypomniano, jako ciekawostkę, że podnoszenie ciężarów trenował w RKS Ursus… Władysław Komar -zdobywca złotego medalu w pchnięciu kulą na olimpiadzie w Monachium w 1972 roku.

Niedziela Palmowa na Niedźwiadku

Niedziela Palmowa przypomina o wjeździe Chrystusa do Jerozolimy. Rozpoczyna tym samym najważniejszy okres w liturgii chrześcijańskiej – Wielkiego Tygodnia, zakończony chwalebnym zmartwychwstaniem Pana Jezusa. A tak wyglądała Niedziela Palmowa 25 marca w kościele Matki Bożej Fatimskiej na osiedlu Niedźwiadek. Po obrzędzie poświęcenia palm i mszy dla dzieci odbyły się konkursy na najładniejsza i największą palmę. Największa miała kilkanaście metrów.

Zdarzyło się w styczniu

1 stycznia
– 1972 r. Zostało utworzone Zrzeszenie Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”. W jego skład obok fabryki w Ursusie weszły zakłady w Gorzowie Wielkopolskim, Włocławku, Chełmnie, Nisku i Ostrowie Wielkopolskim.

2 stycznia
– 1874 r. Urodził się Aleksander Prystor, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, premier w latach 1931-33. Zmarł w radzieckim więzieniu na Butyrkach w Moskwie w 1941 r.
– 1939 r. Zmarł Roman Dmowski, współzałożyciel Narodowej Demokracji i jej główny ideolog.

3 stycznia
– 1944 r. Armia Czerwona przekroczyła polsko-radziecką granicę z 1939 r.

4 stycznia
– 1945 r. Oddziały NKWD przeprowadziły masowe aresztowania Polaków we Lwowie.

5 stycznia
– 1580 r. Król Stefan Batory wprowadził polski system pieniężny w Wielkim Księstwie Litewskim.
– 1901 r. Urodził się Adam Ciołkosz, instruktor harcerski, publicysta, jeden z przywódców PPS, od 1939 r. na emigracji. Zmarł w Londynie w 1978 r.

6 stycznia
– 1914 r. W Warszawie otwarto tzw. trzeci most (dziś most księcia Józefa Poniatowskiego).

7 stycznia
– 1795 r. Król Stanisław August Poniatowski został wywieziony przez Rosjan z Warszawy do Grodna.

8 stycznia
– 1884 r. Urodził się Kornel Makuszyński, pisarz, autor popularnych książek dla młodzieży i dzieci.
– 1894 r. Urodził się Maksymilian Kolbe, franciszkanin, ogłoszony świętym w 1982 r.

9 stycznia
– 1919 r. Powstańcy wielkopolscy dokonali nalotu bombowego na lotnisko we Frankfurcie nad Odrą.

10 stycznia
– 1892 r. Urodził się Melchior Wańkowicz, dziennikarz, korespondent wojenny II Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa, jeden z najwybitniejszych reportażystów w historii literatury polskiej.

11 stycznia
– 1940 r. W Siedlcach zanotowano najniższą temperaturę w historii Polski – minus 41 stopni C.

12 stycznia
– 1578 r. Na Zamku Ujazdowskim w Warszawie miała premierę „Odprawa posłów greckich” Jana Kochanowskiego, pierwsza polska tragedia.

13 stycznia
– 1919 r. Pod naciskiem mocarstw zachodnich Polska wycofała wojska ze Spisza i Orawy. W zamian Czechosłowacja zezwoliła na transport broni do Polski przez swoje terytorium.

14 stycznia
– 1863 r. W nocy z 14 na 15 stycznia przeprowadzono w Warszawie pobór do wojska tzw. brankę. Branka, która w zamierzeniach władz miała zapobiec wybuchowi powstania, przyspieszył jego wybuch.

15 stycznia
– 1734 r. W krypcie na Wawelu odbyły się trzy ostatnie pogrzeby królewskie. Zostali pochowani: Jan III Sobieski, jego zona Maria Kazimiera i August II Mocny.
– 1869 r. Urodził się Stanisław Wyspiański, malarz i dramaturg, nazywany czasami czwartym wieszczem.
– 1919 r. W katastrofie morskiej zginął Andrzej Małkowski, jeden z twórców polskiego skautingu.
– 1979 r. W Zakopanem zmarła Olga Małkowska, żona Andrzeja, współtwórczyni polskiego skautingu i instruktorka harcerska.

16 stycznia
– 1826 r. Urodził się Romuald Traugutt, dyktator w Powstaniu Styczniowym, powieszony przez Rosjan na stokach cytadeli 5 sierpnia 1864 r.
– 1919 r. Ignacy Jan Paderewski został premierem i ministrem spraw zagranicznych. Jego rząd upadł w grudniu 1919 r.

17 stycznia
– 1649 r. Koronacja Jana Kazimierza na króla Polski w katedrze wawelskiej.
– 1734 r. Koronacja Augusta III Sasa na króla Polski w katedrze na Wawelu.

18 stycznia
– 1493 r. Do Piotrkowa zwołano pierwszy dwuizbowy Sejm Walny.
– 1919 r. Założono Polski Czerwony Krzyż.
– 1943 r. Oddział Jana Piwnika „Ponurego” rozbił w Pińsku niemieckie więzienie.\
– 2008 r. Otwarto przebudowaną kolejkę linową na Kasprowy Wierch.

19 stycznia
– 1945 r. Została rozwiązana Armia Krajowa.
– 1947 r. Wybory do Sejmu Ustawodawczego. Odbyły się w atmosferze terroru, mordów politycznych dokonywanych przez UB, wreszcie zostały sfałszowane.

20 stycznia
– 1320 r. W katedrze wawelskiej został koronowany Władysław Łokietek.

21 stycznia
– 1940 r. W Czortkowie (woj. tarnopolskie, dziś Ukraina) doszło do powstańczego zrywu Polaków przeciw radzieckim wojskom okupacyjnym.

22 stycznia
– 1863 r. Wybuchło Powstanie Styczniowe.
– 1982 r. W ZM „Ursus” utworzona Tajną Komisję Zakładową „Solidarności”.

23 stycznia
– 1793 r. Rosja i Prusy dokonały II rozbioru Polski.
– 1919 r. Wojska czechosłowackie napadły na Śląsk Cieszyński, łamiąc porozumienie na mocy którego Księstwo Cieszyńskie miało należeć do Polski.
– 1953 r. Telewizja Polska zaczęła nadawać regularnie programy.

24 stycznia
– 1588 r. Bitwa pod Byczyną, wojska dowodzone przez Jana Zamoyskiego pokonały armię arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, pretendenta do tronu polskiego. Na tronie polskim zasiadł Zygmunt III Waza.

25 stycznia
– 1831 r. Sejm ogłosił detronizację Mikołaja I.

26 stycznia
– 1736 r. Abdykacja Stanisława Leszczyńskiego.
– 1938 r. Gen. Tadeusz Kutrzeba przedstawił marszałkowi Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu założenia planu wojny z Niemcami, określając przewagę militarną Niemiec jako trzykrotną.
– 1953 r. W Krakowie rozpoczął się proces księży oskarżonych w sfingowanym procesie o szpiegostwo na rzecz USA. 3 księży skazano na kary śmierci (wyroków nie wykonano) innych na długoletnie więzienia. Krakowscy literaci w specjalnej rezolucji poparli wyrok. Wśród sygnatariuszy rezolucji znaleźli się m.in. Kornel Filipowicz, Wisława Szymborska , Bruno Miecugow, Sławomir Mrożek.

27 stycznia
– 1957 r. Odbyło się pierwsze losowanie Toto-Lotka.
– 1989 r. W Magdalence odbyła się rozmowa gen. Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą w której brali udział dorady obu stron. Celem spotkania było przygotowanie obrad okrągłego stołu.

28 stycznia
– 1573 r. Podpisanie konfederacji warszawskiej, aktu politycznego gwarantującego tolerancję religijną w Polsce.
– 1905 r. PPS ogłosiła strajk powszechny co stało się początkiem rewolucji w Królestwie Kongresowym.
– 1990 r. Przestała ukazywać się „Trybuna Ludu”.

29 stycznia
– 1990 r. Rozwiązanie PZPR.

30 stycznia
– 1968 r. Studenci przeprowadzili demonstrację pod pomnikiem Adama Mickiewicza w Warszawie protestując przeciw zdjęciu ze sceny „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka.

31 stycznia
– 1676 r. Przed koronacją Jana III Sobieskiego pochowano na Wawelu jego poprzedników Jana Kazimierza i Michała Korybuta Wiśniowieckiego.
– 1985 r. Zmarł Józef Mackiewicz, pisarz od 1945 r. przebywający na emigracji, autor książek demaskujących zbrodnie komunistyczne m.in. „Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary”.

Gra planszowa o Ursusie

Niezwykły prezent dla mieszkańców Ursusa – ale nie tylko – przygotował Urząd Dzielnicy Ursus. Właśnie ukazała się, pięknie wydana, gra planszowa poświęcona dzielnicy z niedźwiedziem w herbie.

Ursus jest niewielkim, zachodnim zakątkiem stolicy, rozwijającym się dynamicznie, z piękną historią i obiecującymi perspektywami. Można go lepiej  poznać zasiadając do pierwszej gry jaka powstała o dzielnicy. W grze może brać udział 2-4 osoby w wielu od 6 do 106 lat. Czas gry około 60 minut. Zadaniem każdego gracza jest wypełnienie otrzymanej  na początku gry misji związanej z Ursusem. Gra kończy się zwycięstwem tej osoby, która jako pierwsza odwiedzi wszystkie miejsca  w dzielnicy wymienione na karcie misji gracza. Podczas rozgrywek zawodnicy będą pogłębiać wiedzę o dzielnicy, będą musieli wykazać się zaradnością, będą podróżować różnymi środkami transportu oraz będą stawać oko w oko z niespodziewanymi wydarzeniami.

Pomysłodawcą gry był Marcin Kłos, konsultantem historycznym – Jerzy Domżalski. Grafikę stworzyła  Karolina Walczak, a zdjęcia są autorstwa Kamila Dymka. Szczególne słowa podziękowania należą się Irenie Jarząbek i jej podopiecznych ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Gołąbkach: Ali, Kindze, Oli Weronice, Andrzejowi i Pawłowi, którzy  testowali prototyp gry.

Do gry dołączony jest przewodnik po Ursusie.

Zostały wspomnienia

ursus_tu_sie_zaczeloPo dawnej fabryce „Ursus” w Ursusie pozostało kilka hal z czerwonej cegły wybudowanych w okresie międzywojennym, teraz straszących oczodołami powyrywanych okien. Jest też jeszcze resztka hal obłożonych żółtą falistą blachą – to relikt licencyjnego „Ursusa”. Pozostała część fabryki jest już zrównana z ziemią. W niektórych miejscach zaczęto nawet budować bloki. Klucze do pierwszych mieszkań maja być wydane przed tegorocznymi Świętami Bożego Narodzenia.

W jednej z ocalałych jeszcze hal licencyjnych – pustej i zapewne czekającej na rozbiórkę – odbyła się 3 grudnia promocja książki pod redakcja Jaśminy Wójcik „Ursus to tutaj wszystko się zaczęło”. Książka wydana przez Urząd Dzielnicy Ursus jest pokłosiem obchodów 40 rocznicy robotniczego protestu z czerwca 1976 roku. Wspomnienia o tamtych pamiętnych wydarzeniach są istotna częścią pracy, ale nie tylko. Sporo jest w książce, w opowiadaniach dawnych pracowników, nostalgii za tętniącą życiem fabryką, pełną ludzi i hałasujących maszyn.

Dawna hala 272 (hala zakładu kabin licencyjnych) – właśnie tu odbyła się promocja książki. Do pamiątkowego zdjęcia pozują: Jaśmina Wójcik (stoi w środku w pomarańczowym kombinezonie), stojący od prawej wiceburmistrz Wiesław Krzemień (pierwszy), burmistrz Urszula Kierzkowska (trzecia),Jerzy Domżalski (czwarty). Pierwszy z lewej przewodniczący Rady Dzielnicy – Henryk Linowski. Foto. Robert Trzaska

O swoim „Ursusie” opowiadają też młodzi ludzie, urodzeni na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, więc na początku przemian ustrojowych w Polsce. Dla nich teren po fabryce to miejsce już tylko zabaw. Romek uczył się na opustoszałych uliczkach zakładowych jeździć motorem. Dla Grzegorza fabryka była miejscem tajemniczych wypraw, gdzie walczono na kije udające miecze. Z kolei Agata zapamiętała „Ursus” jako miejsce, gdzie z 13 na 14 grudnia 1981 roku poznali się jej rodzice, a była to noc, gdy Jaruzelski wprowadzał stan wojenny.

Promocja książki otrzymała bogatą oprawę. Grała orkiestra dęta. Odbył się naukowy dyskurs . Honorowe miejsce w hali zajął zdezelowany ciągnik C-330, który malowano na srebrno i złoto. Ciągnik jako pomnik stanie przed Urzędem Dzielnicy, a kiedyś budynkiem dyrekcyjnym nie tylko fabryki, ale również potężnego Zrzeszenia Przemysłu Ciągnikowego.

Z „Ursusem” związało swój los pięć pokoleń. Tu na początku lat dwudziestych XX wieku rodziła się historia polskiej motoryzacji. Dziś pozostała resztka hal, w jednej z nich udało się zorganizować happening. Zaś książka zredagowana przez Jaśminę Wójcik będzie przypominać jak krucha i ulotna była wielkość fabryki ciągników.